Energieprijzen deze winter: wat doen gas en stroom door El Niño en klimaatverandering

Lage gasvoorraden: dunne buffer voor de winter

De Europese gasvoorraden zaten half augustus op ongeveer 62 procent van de capaciteit. Een jaar eerder was dat nog 74 procent. Nederland zit er nog krapper voor: de vullingsgraad lag rond 41 procent, tegen 64 procent vorig jaar. Volgens gasvoorraadmonitor Gaspeil.nl is dit het laagste niveau ooit gemeten op deze datum sinds de metingen in 2011 begonnen. De Europese Commissie zegt geen acute zorgen te hebben en verwacht dat de voorraden tegen november alsnog op een acceptabel niveau uitkomen. Maar de marge is dit jaar dunner dan normaal, waardoor er minder buffer is tegen tegenvallers zoals een koude winter of extra vraag naar gas voor stroomopwekking.

Waarom de gasprijs al maanden stijgt

De gasprijs begon 2026 op een dieptepunt en is sindsdien meer dan verdubbeld. De belangrijkste oorzaak ligt buiten Europa. De Straat van Hormuz, waar normaal zo'n een vijfde van al het vloeibare gas ter wereld doorheen gaat, ligt sinds het voorjaar vrijwel stil door een Amerikaanse marineblokkade. Qatar, een van de grootste LNG-exporteurs, kan zijn tankers daardoor niet kwijt. Daar kwam deze zomer een hittegolf bij. De extra vraag naar koeling in Zuid- en Midden-Europa werd deels opgevangen door gascentrales, wat het vullen van de voorraden vertraagde. Kortom: minder aanbod en meer vraag tegelijk. Voor wie een nieuw contract afsluit, is dit hét moment om vast, variabel en dynamisch contract naast elkaar te leggen. Wat deze prijsstijging concreet betekent voor nieuwe, variabele en vaste contracten, lees je in energieprijzen stijgen: wat betekent dit voor jouw energiecontract? Meer over de directe aanleiding van de blokkade lees je in oorlog Iran: wat doet dit met jouw energieprijzen?

Elektriciteit volgt de gasprijs, maar zon en wind dempen

Stroom en gas hangen nauw samen. Gascentrales bepalen vaak de marginale prijs op de elektriciteitsmarkt, dus een stijgende gasprijs werkt vrijwel direct door in de stroomprijs. Tegelijk zorgt de groei van zon en wind voor een tegengesteld effect. Op momenten met veel wind en zon kan er een overschot ontstaan, met zeer lage of zelfs negatieve prijzen tot gevolg. Voor deze winter betekent dat waarschijnlijk grotere prijsschommelingen. Dat raakt vooral huishoudens met een dynamisch energiecontract, omdat zij de uurprijs direct volgen. Bij een vast contract merk je de schommelingen pas bij het afsluiten van een nieuwe periode.

El Niño maakt het winterweer onzekerder

Naast de geopolitieke blokkade komt er een tweede onzekere factor bij. Een zeer sterke, mogelijk record-El Niño beïnvloedt het winterweer wereldwijd, ook in Europa. Dat kan betekenen dat de winter kouder of juist natter uitvalt dan normaal, met directe gevolgen voor de gasvraag. Bij een koude winter stijgt het gasverbruik voor verwarming, terwijl de voorraden al laag zijn. Dat kan de gasprijs verder opdrijven en daarmee ook de stroomprijs. Het CPB raamt mede door duurdere energie de inflatie in 2026 en 2027 rond de 3 procent, waardoor de koopkracht lager uitvalt dan eerder verwacht.

Wat je zelf kunt doen tegen hogere winterprijzen

Je kunt de winterprijzen niet sturen, maar wel je blootstelling eraan verkleinen. Met zonnepanelen wek je eigen stroom op die over de hele levensduur drie à vier keer goedkoper is dan ingekochte stroom. Let wel: vanaf 2027 stopt de salderingsregeling, dus het loont om je zonnestroom meteen zelf te verbruiken. Een thuisbatterij kan daarbij helpen, maar de aanschafkosten en milieubelasting zijn hoog. Wie een dynamisch contract heeft, kan profiteren van lage of negatieve prijzen op momenten met veel wind en zon, maar loopt ook risico bij prijspieken. Bij een vast contract weet je juist waar je aan toe bent, maar betaal je mogelijk meer dan de actuele marktprijs. Kijk ook naar je verbruik: alles wat je niet afneemt, hoef je niet te betalen.