Netcongestie en je zonnepanelen: wat is curtailment?

Steeds meer plekken in Nederland kampen met een vol stroomnet. Dat merk je niet alleen als je een warmtepomp of laadpaal wilt aansluiten, maar soms ook aan je zonnepanelen: op een zonnige middag levert je omvormer ineens minder terug, of hij valt even helemaal stil. Dat is geen defect — het is een reactie op netcongestie. In deze gids leggen we uit wat er gebeurt, waarom, en wat je eraan kunt doen.

Wat is netcongestie?

Netcongestie betekent simpelweg dat het elektriciteitsnet vol zit. Het net is ontworpen voor een bepaalde hoeveelheid stroom die er tegelijk doorheen kan. Nu er in korte tijd heel veel zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen zijn bijgekomen, loopt die capaciteit op steeds meer plekken tegen de grens aan. Netbeheerders als Stedin, Liander en Enexis melden inmiddels volle capaciteit — niet alleen op bedrijventerreinen, maar ook in gewone woonwijken in onder meer Rotterdam, Utrecht en Groningen.

Voor zonnepaneelbezitters speelt vooral de teruglevering een rol. Rond het middaguur wekken veel huishoudens in dezelfde wijk tegelijk stroom op die ze zelf niet gebruiken. Al die stroom wil op hetzelfde moment het net op, en dat kan het lokale net soms niet aan.

Waarom schakelt mijn omvormer soms af?

Om stroom terug te leveren, moet je omvormer de spanning op je aansluiting iets hoger zetten dan de spanning op het net — anders kan de stroom niet wegstromen. Hoe voller het net, hoe hoger je omvormer moet duwen.

De netspanning mag echter niet onbeperkt oplopen. In de Nederlandse netcode geldt een bovengrens van 253 volt (de nominale 230 volt plus 10%). Komt de spanning daarboven, dan is dat schadelijk voor apparatuur. Je omvormer grijpt dan in: hij beperkt zijn vermogen of schakelt zichzelf tijdelijk uit totdat de spanning weer gezakt is. Dit is een wettelijk verplichte beveiliging die in elke omvormer zit.

Power curtailment en feed-in limitation

Dit automatisch terugregelen heet power curtailment (vermogen afknijpen) of feed-in limitation (teruglevering begrenzen). Het gebeurt vooral op heldere, zonnige dagen rond het middaguur — precies wanneer je panelen het hardst werken. Vervelend, want juist die piek zou je het liefst benutten.

Het gevolg: een deel van de zonnestroom die je had kunnen opwekken, gaat verloren. Je ziet dat soms terug als een afgetopte productiegrafiek in de app van je omvormer: een vlakke lijn rond het middaguur in plaats van een mooie piek.

Merk je er iets van?

Meestal niet direct. Het afregelen gebeurt automatisch en stilletjes; je huishouden blijft gewoon werken. Wie de app van de omvormer of van de energieleverancier in de gaten houdt, ziet het wél: een lagere opbrengst op momenten dat de zon vol schijnt, of meldingen over een hoge netspanning.

Krijg ik een vergoeding voor gemiste teruglevering?

In sommige gebieden wel. Enexis is bijvoorbeeld begonnen met een regeling waarbij je een vergoeding krijgt voor stroom die je door netcongestie niet hebt kunnen terugleveren — indicatief zo'n 25 cent per "gedimde" kilowattuur. Zo word je gecompenseerd voor opbrengst die je misloopt doordat je meewerkt aan het ontlasten van het net.

Let op: zulke regelingen zijn nog niet overal beschikbaar en de voorwaarden verschillen per netbeheerder en per gebied. Check bij je eigen netbeheerder wat er in jouw regio geldt.

Wat kun je eraan doen?

Netcongestie los je niet in je eentje op — dat is aan de netbeheerders, die volop bezig zijn met het verzwaren van het net. Maar je kunt wél zorgen dat je minder last hebt van curtailment én minder opbrengst misloopt.

Meer zelf verbruiken

Elke kilowattuur die je op het opwekmoment zelf gebruikt, hoeft niet het net op. Draai wasmachine, droger, vaatwasser en (v)airco rond het middaguur, en verwarm bijvoorbeeld water met een boiler op een zonne-timer. Zo verschuif je je verbruik naar het moment dat je panelen het meest opleveren.

Een thuisbatterij overwegen

Een thuisbatterij vangt de middagpiek op: in plaats van je overschot het volle net op te sturen, sla je het op en gebruik je het 's avonds. Dat verhoogt je zelfverbruik en verkleint de kans dat je omvormer moet terugregelen. Of het uit kan, hangt sterk af van je situatie — reken het eerst goed door.

Terugleverbegrenzing bewust instellen

Veel moderne omvormers kunnen hun teruglevering zelf begrenzen, bijvoorbeeld tot ongeveer 1,5 kW, om de piek op het net te dempen. Die functie staat vaak nog niet aan. In combinatie met zelfverbruik of een batterij hoef je dan minder opbrengst te missen, terwijl je het net ontlast. Een installateur kan dit voor je instellen; laat hem meteen ook de netspanning en de instellingen van je omvormer controleren.